«Վիրավոր Ֆիլոկտետես» կտավում , որն ավարտվել է դանիացի նկարիչ Նիկոլայ Աբիլդգաարդի կողմից 1775 թվականին Հռոմում, գերիշխում է մերկ տղամարդու մարմինը, որը գրեթե երկու մասի է ծալված ընձառյուծի մաշկի վրա: 123 x 178 սանտիմետր չափսի կտավը յուղաներկ է և այժմ պահվում է Կոպենհագենի Ստատենս արվեստի թանգարանում: Լեմնոսի վրա իր ընկերների կողմից լքված՝ ոտքի չբուժվող վերքի պատճառով, տրոյական ցիկլի առասպելական հերոսը գրեթե ջղաձգական շարժումով պտտում է մարմինը: Նրա դեմքը շրջվում է դեպի ետ, հայացքը ուղիղ իր սեփական վերջույթին է հառված: Նրա կողքին նետերի կապարճ է հենված ժայռի վրա. կապույտ լարը դուրս է գալիս կենդանու կաշվից, մինչդեռ նրա ետևում երևում է քարե սալ, որի վրա փորագրված են կեղծ հնագույն արձանագրություններ:
Նկարիչը նկարել է նկարչի Հռոմում հինգ տարի անցկացրած ժամանակ՝ Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի կրթաթոշակով, և այս ստեղծագործությունը պատկանում է նրա վաղ հասուն աշխատանքներին և վկայում է ակադեմիական նեոկլասիցիզմի խաղաղ կոշտությունից ելք փնտրող նկարիչների մի սերնդի մասին: Չգործելով որպես անթերի հերոսական իդեալ, այստեղ մարմինը կրում է տառապանքի ողջ ծանրությունը՝ մեծապես հենվելով Բելվեդերի իրանի պլաստիկության վրա, որը Աբիլդգաարդը մանրամասն ուսումնասիրել էր Վատիկանում:
Կոմպոզիցիա և խորհրդանշական տարրեր
Տեսողական դաշտը հատող անկյունագծային առանցքի երկայնքով դիրքավորված՝ Ֆիլոկտետեսը ծնկի է իջել։ Մի ծունկը հենված է մաշկի վրա, մյուս ոտքը՝ ամուր ձգված դեպի այն բռնած ձեռքը։ Այս դիրքը այնքան ուժեղ է ծռմռում ողնաշարը, որ մեջքը գրեթե ամբողջությամբ ներկայացվում է դիտողին, նույնիսկ երբ դեմքը նայում է հակառակ կողմին։ Ետ նետված երկար մազերը կանգնած են որպես շարժման միակ տարր ծայրահեղ անշարժության մեջ։ Հիմնական մարմնի զանգվածի հանգստության և գլխի գրեթե բռնի շրջադարձի միջև հակադրությունը ամփոփում է աշխատանքի հիմնական տրամաբանությունը. դասական համամասնության կանոններով մարզված մարմնակազմություն, որը ստիպված է արտահայտել այն տառապանքը, որը այդ կանոնները երբեք չեն ընդունել։ Լույսը գրեթե բացառապես ընկնում է մերկ մաշկի վրա՝ թողնելով ֆոնը այնքան մուգ կանաչ և շագանակագույն երանգների մեջ, որ թվում է սև։
Շրջապատող առարկաները ծառայում են որպես տեսարանի նախապատմություն: Ընձառյուծի կաշին ակնարկում է որսորդի կյանքին վայրի բնության մեջ, որտեղ Ֆիլոկտետեսը տարիներ շարունակ ապրել է մեկուսացված: Ծնկի ետևում կիսով չափ թաքնված կապարճը հիշեցնում է Հերկուլեսի աղեղը, որը ժառանգել է հերոսը և, ըստ առասպելի, նախատեսված է Տրոյայի անկման համար: Հետին պլանում հարթ քարե մակերեսը պատկերում է մեծատառեր, որոնք ընդօրինակում են հին հունական էպիգրաֆիան, որը տարածված պրակտիկա էր այդ դարաշրջանի նկարիչների շրջանում, ովքեր իրենց ստորագրությունները ներառել էին տեսարանում՝ որպես ժայռի վրա մոռացված տապանաքարեր:
Նեոդասական հանգստությանը հակառակ
1770-ականների Հռոմում Աբիլդգաարդը մտերիմ բարեկամություններ հաստատեց շվեյցարացի Յոհան Հենրիխ Ֆյուսլիի և շվեդ քանդակագործ Յոհան Տոբիաս Սերգելի հետ։ Այս նկարիչները դժգոհ էին Վինկելմանի կողմից հաստատված հանգստության չափանիշից՝ որպես հին հունական արվեստի վերջնական իդեալ։ Ընդամենը ինը տարի առաջ հրատարակված Լեսինգի «Լաոկոյնը» արդեն բացել էր բանավեճ այն մասին, թե որքան հեռու կարող է գնալ արվեստը՝ պատկերելով ցավը՝ առանց զոհաբերելու գեղեցկությունը։ Աբիլդգաարդի « Ֆիլոկտետեսը» համարձակ պատասխան է տալիս. հերոսի դեմքը չի ճնշում իր տանջանքը, նույնիսկ այն դեպքում, երբ անատոմիան հավատարիմ է մնում դասական քանդակագործական նորմերին։ Սա մեկուսացված ժեստ չէր, քանի որ Ֆյուսլիի շրջապատը ակտիվորեն փնտրում էր Հոմերոսի և Շեքսպիրի թեմաներ, որոնք ընդգծում էին ծայրահեղ հույզերը։
Նիկոլայ Աբիլդգաարդը ծնվել է Կոպենհագենում 1743 թվականին և մահացել է Ֆրեդերիքսդալում 1809 թվականին։ Հարազատ քաղաքի ակադեմիայում սովորելուց հետո նա 1772 թվականին մեկնել է Հռոմ, որտեղ հինգ տարի ուսումնասիրել է անտիկ քանդակագործություն և Վերածննդի դարաշրջանի նկարչություն։ 1777 թվականին վերադառնալով Դանիա՝ նա ստանձնել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի տնօրենի պաշտոնը, որտեղ եղել է քանդակագործ Բերտել Թորվալդսենի և նկարիչ Քրիստոֆեր Վիլհելմ Էկերսբերգի ուսուցիչը։ Նրա աշխատանքները կարևոր կապ են հանդիսանում ուշ նեոկլասիցիզմի և դանիական ռոմանտիզմի արշալույսի միջև։
Այսօր, Կոպենհագենի թանգարանում իր սերնդի այլ աշխատանքների շարքում կախված այս նկարը առանձնանում է ինքն իր մեջ շրջված մարմնի անզուգական ինտենսիվությամբ՝ դիրք, որը ժամանակի ոչ մի ակադեմիական ձեռնարկ չէր խորհուրդ տա։ Ֆիլոկտետեսի հայացքը՝ ամրացված վերքին, մնում է միակ կիզակետը, որտեղ պատմությունը կանգ է առնում, թողնելով միայն ցավ։